Ο ΜΝΗΣΙΠΗΜΩΝ ΠΟΝΟΣ...

«Ζῆνα δέ τις προφρόνως ἐπινίκια κλάζων
τεύξεται φρενῶν τὸ πᾶν, 
τὸν φρονεῖν βροτοὺς ὁδώσαντα,
τὸν πάθει μάθος θέντα κυρίως ἔχειν. 
Στάζει δ' ἀνθ' ὕπνου πρὸ καρδίας
μνησιπήμων* πόνος· 
καὶ παρ' ἄκοντας ἦλθε σωφρονεῖν».

«Μα όποιος του Δία τη νίκη από καρδιάς τιμά 
της γνώσεως τον καρπό τρυγά.
Που ωδήγησε τον άνθρωπο στη γνώση
κ' έβαλε νόμο: πάθος μάθος,
που ώς και στον ύπνο, στην καρδιά μας
στάζει τον πόνο, που θυμίζει
με τρόμο τα παθήματά μας 
κι αθέλητα μας συνετίζει».

Αισχύλου, Αγαμέμνων στ. 175-181.

Απόδοση: Ι. Γρυπάρης

* Μνησιπήμων < μνησι- (ρ. μι-μνήσκω) + πήμων (πῆμα = πάθημα). 

 Μνησιπήμων Πόνος -Αυτός που μας υπενθυμίζει τα παθήματα (πήματα ) ή προκαλείται από την ανάμνηση των παθημάτων μας. Η λέξη "μνησιπήμων" είναι άπαξ ειρημένη στην τραγωδία «Αγαμέμνων» του Αισχύλου.

ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ

Ἡ παρουσίαση αὐτὴ μειονεκτεῖ στὸ νὰ δώσῃ ἔμφαση σὲ ἕνα πολὺ σημαντικὸ σημεῖο ποὺ περνάει σχεδὸν ἀπαρατήρητο στὴν ῥοὴ τῆς ταινίας. Ἡ ἀναφορὰ εἶναι ἀκριβὴς ἀλλὰ χρησιμοποιεῖ «κάποιον» ποὺ ἔρχεται καὶ λύνει τὸν δεσμώτη. Θεωρῶ ἀπολύτως ἀπαραίτητη τὴν παρακάτω διευκρίνηση:

Ἡ παρουσία τοῦ χαρακτῆρος ποὺ λύνει τὸν δεσμώτη θὰ μποροῦσε νὰ ἦταν ἕνας δάσκαλος ἢ κάποιος καθοδηγητὴς ποὺ ἔχει βιώσει τὸν πραγματικὸ κόσμο, ἄλλὰ ἀπὸ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Πλάτωνος («ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας»), ἀφήνεται καθαρὰ νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ὁ ἴδιος ὁ δεσμώτης ἔχει τἀ χέρια του ἐλεύθερα ἐξ ἀρχῆς γεγονὸς ποὺ τοῦ ἐπιτρέπει νὰ λυθῇ «ἀπὸ μόνος του» χωρὶς ὑποχρεωτικὰ τὴν βοήθεια κάποιου ἄλλου.

Ἡ ἀλληγορία γράφτηκε περίπου τῷ 380 π.Χ. καὶ συμβολίζει τὸν πραγματικὸ κόσμο ποὺ ζοῦμε, κόσμος ὁ ὁποῖος βρίσκεται βυθισμένος στὸ σκότος τῆς ἀπαιδευσίας καὶ ἀγνοίας, ποὺ τονίζεται στὴν ἀρχὴ τῆς ἀλληγορίας «παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας».

Αὐτοὶ ποὺ βρίσκονται πίσω ἀπὸ τοὺς δεσμῶτες καὶ περνοῦν τὰ ἀντικείμενα ποὺ προβάλλονται σὲ ἐμᾶς σὰν σκιὲς, εἶναι διάφοροι ἐπαΐοντες, δημοσιογράφοι καὶ πολιτικοὶ ποὺ παραπλανοῦν, διαστρεβλώνουν τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἐμφανίζουν ὑπὸ μορφὴν σκιᾶς, ἀλλοιωμένη καὶ ἀσαφῆ στοὺς ἀνθρώπους, ποὺ λόγῳ ἀπαιδευσίας δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀντιληφθοῦν τὴν πραγματικότητα.

Συμβαίνει συχνὰ στὴν ζωὴ, ἄνθρωποι ποὺ θέλουν νὰ βοηθήσουν, νὰ χλευάζονται καὶ νὰ ἀπομονώνονται ἀπὸ τοὺς περισσότερους... 

«Ἂγε δὴ χαίρων, Αἰσχύλε χώρει,

καὶ σῶζε πόλιν τὴν ἡμετέραν 

γνώμαις ἀγαθαῖς, καὶ παίδευσον 

τοὺς ἀνοήτους· πολλοὶ δ᾽εἰσὶν...» 

(Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι. 1500-3)

ΠΗΓΗ

ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΠΥΡΟΣ ΟΡΦΝΑΙΟΥ ΦΑΝΕΝΤΟΣ...

Καὶ νῦν φυλάσσω λαμπάδος τὸ σύμβολον…
Νῦν δ' εὐτυχὴς γένοιτ' ἀπαλλαγὴ πόνων
εὐαγγέλου φανέντος ὀρφναίου πυρός.  
 
Ὦ χαῖρε λαμπτήρ, νυκτὸς ἡμερήσιον
φάος πιφαύσκων καὶ χορῶν κατάστασιν
πολλῶν ἐν Ἄργει, τῆσδε συμφορᾶς χάριν. 

Αἰσχύλου, Ἀγαμέμνων, στ. 8 (καὶ 20-24)

Σὰν τὸν Ἀργείτη τὸ φύλακα,
ποὺ δέκα χρόνια προσμένει
τῆς νίκης μήνυμα -κι ἄξαφνα
βλέπει τὴ φλόγα ἀναμμένη.

Χαρὰ σ’ αὐτόν, ποὺ προσμένοντας
τῆς εὐτυχίας του σημάδι,
-σὰν τὸν Ἀργείτη τὸ φύλακα-
βλέπει ἕνα φῶς στὸ σκοτάδι.

Γεώργιος Δροσίνης, Φωτερὰ σκοτάδια.

ΟΙΟΝ Η ΑΣΚΗΣΙΣ ΕΣΤΙΝ!

Αἰσχύλος Ἰσθμοῖ πύκτου πληγέντος εἰς τὸ πρόσωπον καὶ κραυγῆς γενομένης, «οἷον» εἶπεν «ἡ ἄσκησίς ἐστιν∙ οἱ θεώμενοι βοῶσιν, ὁ δὲ πληγεὶς σιωπᾷ!»

Ο Αισχύλος, παρευρισκόμενος σε κάποιους αγώνες των Ισθμίων, όταν ένας πυγμάχος πληγώθηκε στο πρόσωπο και σηκώθηκε κραυγή μεγάλη από το πλήθος, είπε: «Δείτε τί κάνει η άσκηση∙ οι θεατές κραυγάζουν και ο πληγωμένος σιωπά!»

ΑΙΣΧΥΛΟΥ - ΠΕΡΣΕΣ

ΤΟΥΣ ΠΡΟΔΟΤΑΣ ΕΜΑΘΟΝ ΜΙΣΕΙΝ...

 

Τοὺς προδότας γὰρ μισεῖν ἔμαθον,
κοὐκ ἔστι νόσος

τῆσδ' ἥντιν' ἀπέπτυσα μᾶλλον!

Τους προδότες έμαθα να τους μισώ

και δεν υπάρχει αρρώστεια

που ν' απεχθάνομαι περισσότερο από την αρρώστεια της προδοσίας!

Αἰσχύλου, Προμηθεὺς Δεσμώτης (στ. 1068 - 1070). 
Ἀπόδοση: Ἰαλυσσός

ΟΙ ΔΕΛΦΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ 1927

Ο σκηνοθέτης ΤΑΚΗΣ ΜΟΥΖΕΝΙΔΗΣ και η χορογράφος ΚΟΥΛΑ ΠΡΑΤΣΙΚΑ, που συμμετείχαν στη θεατρική παράσταση «ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΔΕΣΜΩΤΗΣ» του ΑΙΣΧΥΛΟΥ το 1927, ξεδιπλώνουν τις αναμνήσεις τους και μιλούν για τις ενέργειες της ΕΥΑΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ, που θα πραγματοποιούσαν το όραμα του συντρόφου της ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ.

Σημαντικό μέρος τους αφιερώματος καλύπτεται από την προβολή αποσπασμάτων της ταινίας των αδελφών ΓΑΖΙΑΔΗ, στα οποία και προβάλλονται είτε στιγμιότυπα από τους Αγώνες στο Στάδιο των Δελφών, είτε στιγμές από τη θεατρική παράσταση. 

Ο ΘΑΝΟΣ ΒΕΛΟΥΔΙΟΣ, συνεργάτης των ΣΙΚΕΛΙΑΝΩΝ, δίνει πληροφορίες που αφορούν στην προετοιμασία του εγχειρήματος ενώ ο θεατρολόγος ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΠΑΘΗΣ παρουσιάζει την πλήρη ιδεολογική προσέγγιση με την οποία σχεδιάστηκε και παρουσιάστηκε το κείμενο του ΑΙΣΧΥΛΟΥ στους Δελφούς. 

Η ΚΟΥΛΑ ΠΡΑΤΣΙΚΑ, συναισθηματικά φορτισμένη, κλείνει το αφιέρωμα μιλώντας για το τέλος της ΕΥΑΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ -ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ ΠΥΡΦΟΡΟΣ

Σιγῶν θ’ ὅπου δεῖ καὶ λέγων τὰ καίρια!

Και σιγώντας όπου πρέπει και λέγοντας τα καίρια!

Αἰσχύλου, Προμηθεὺς Πυρφόρος (Σωζόμενο ἀπόσπασμα). Ἀπόδοση: Ἰαλυσσός