ΠΥΡΟΣ ΤΡΟΠΑΙ...

Πυρὸς τροπαὶ πρῶτον <μὲν> θάλασσα, θαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστήρ.

<Γῆ> θάλασσα διαχέεται, καὶ μετρέεται εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, ὁκοῖος πρόσθεν ἦν ἢ γενέσθαι γῆ.


Οι τροπές του πυρός είναι πρώτον μεν η θάλασσα• της δε θαλάσσης το ήμισυ γίνεται γη και το άλλο ήμισυ καυτός άνεμος.


Η γη διαχέεται σε θάλασσα και μετριέται με τὴν ίδια αναλογία που είχε και πριν γίνει γη.


(Ηράκλειτος, απόσπ. 31)

Το απόσπασμα αυτό διασώζει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, στο έργο του «Στρωματείς», εξηγώντας τα δύο αποσπάσματα ως εξής:


Πυρὸς τροπαὶ πρῶτον θάλασσα, θαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστὴρ• δυνάμει γὰρ (Ἡράκλειτος) λέγει ὅτι πῦρ ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος λόγου καὶ θεοῦ τὰ σύμπαντα δι' ἀέρος τρέπεται εἰς ὑγρὸν τὸ ὡς σπέρμα τῆς διακοσμήσεως, ὃ καλεῖ θάλασσαν, ἐκ δὲ τούτου αὖθις γίνεται γῆ καὶ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐμπεριεχόμενα• ὅπως δὲ πάλιν ἀναλαμβάνεται καὶ ἐκπυροῦται, σαφῶς διὰ τούτων δηλοῖ· <γῆ> θάλασσα διαχέεται, καὶ μετρέεται εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, ὁκοῖος πρόσθεν ἦν ἢ γενέσθαι γῆ.


Οι τροπές του πυρός είναι πρώτον μεν η θάλασσα• της δε θαλάσσης το ήμισυ γίνεται γη και το άλλο ήμισυ καυτός άνεμος. Ο Ηράκλειτος λέει ότι ο τα πάντα διοικών λόγος και θεός δυνάμει μετατρέπει το πυρ διά μέσου του αέρος σε υγρό, δημιουργώντας αυτό που αποκαλεί «θάλασσα», ως σπέρμα της όλης διατάξεως –διακοσμήσεως- του σύμπαντος. Από αυτή (την κοσμική «θάλασσα») δημιουργείται η γη κι ο ουρανός και όλα όσα εμπεριέχουν. Το πώς δε πάλιν αναλαμβάνονται και εκπυρώνονται τα πάντα, το δηλώνει σαφώς με τούτα: Η γη διαχέεται σε θάλασσα και μετριέται με τὴν ίδια αναλογία που είχε και πριν γίνει γη.