Ποταμοῖσι τοῖσιν αὐτοῖσιν ἐμβαίνουσιν ἕτερα καὶ ἕτερα ὕδατα ἐπιρρεῖ· καὶ ψυχαὶ δὲ ἀπὸ τῶν ὑγρῶν ἀναθυμιῶνται*.
Σε αυτούς που μπαίνουν στους ίδιους ποταμούς, επιρρέουν συνεχώς άλλα και άλλα ύδατα· και οι ψυχές απ' τα υγρά αναθυμιώνται (αναδύονται ως αναθυμιάσεις)!
(Ηράκλειτος, απόσπ. 12)
*ἀναθυμιῶνται – εδώ θεωρώ ότι «σημαίνεται» μία ευφυής Ηρακλείτειος αμφισημία: Οι ψυχές «αναθυμιώνται» (= αναδύονται ως αναθυμιάσεις) και «αναθυμώνται» (= ξαναθυμούνται, ανακτούν τις μνήμες τους, που είχαν απωλέσει μες στην υγρότητα του πεδίου της γενέσεως).
Το απόσπασμα διασώζει ο Άρειος Δίδυμος, στο «Κατά Ευσέβιον», ο οποίος το εισάγει με τις εξής επισημάνσεις:
Ζήνων τὴν ψυχὴν λέγει αἰσθητικὴν ἀναθυμίασιν, καθάπερ Ἡράκλειτος∙ βουλόμενος γὰρ ἐμφανίσαι, ὅτι αἱ ψυχαὶ ἀναθυμιώμεναι νοεραὶ ἀεὶ γίνονται, εἴκασεν αὐτὰς τοῖς ποταμοῖς λέγων οὕτως: Ποταμοῖσι τοῖσιν αὐτοῖσιν ἐμβαίνουσιν ἕτερα καὶ ἕτερα ὕδατα ἐπιρρεῖ· καὶ ψυχαὶ δὲ ἀπὸ τῶν ὑγρῶν ἀναθυμιῶνται.
Ο Ζήνων λέει ότι η ψυχή είναι αισθητική αναθυμίασις, όπως ακριβώς και ο Ηράκλειτος∙ διότι θέλοντας αυτός να δώσει μια εικόνα του ότι οι ψυχές αναθυμιώμενες γίνονται πάντοτε νοερές, τις απείκασε με ποταμούς, εκφραζόμενος ως εξής: Σε αυτούς που μπαίνουν στους ίδιους ποταμούς, επιρρέουν συνεχώς άλλα και άλλα ύδατα· και οι ψυχές απ' τα υγρά αναθυμιώνται (αναδύονται ως αναθυμιάσεις)!